Plastic krijgt het vaak te verduren in de discussie over duurzaamheid en circulariteit. Onterecht, zo geven deskundigen aan. Want hoewel de oceanen overvol zijn geraakt, ligt het antwoord op de plastic soep voor de hand: plastic circulariteit. Al lijkt dat gemakkelijker gezegd dan gedaan.

“We hoeven alleen maar de hele industriële revolutie om te draaien”, grapt Mats Postema, gedragsdeskundige bij Changing Ways. Hij geeft daarmee direct aan hoe immens het plastic-probleem is dat we moeten aanpakken. En om daarin te slagen zullen we ons gedrag aan moeten passen. Bedrijven, overheden, individuën, allemaal. Een groeiend aantal bedrijven en overheden is daar mee bezig. Het moeilijke punt is: hoe motiveer je mensen daadwerkelijk te recyclen? Wij gaan er vanuit dat je allerlei knoppen in je hoofd hebt en afhankelijk van hoe die knoppen geraakt worden doe je iets wel of niet. De vraag is: worden die knoppen op de juiste manier geraakt?”

Gedragskaart

Postema en zijn team heeft in samenwerking met Coca-Cola onderzoek gedaan naar ons gedrag als het over het thema recyclen gaat. Met die onderzoeksresultaten heeft hij een gedragskaart ontwikkeld dat nu als leidraad voor de duurzaamheidsmissie van Coca-Cola ingezet wordt. “Wat o.a. uit ons onderzoek naar voren komt is dat het risico van heel vaak over recyclen praten is dat plastic als iets slechts wordt gezien. Plastic in de natuur moet je niet hebben, dat is slecht, maar plastic is en sich een ‘koningsmateriaal’. Je kunt het vaak en op veel manieren hergebruiken, als je het op de goede manier doet. Maar je moet het volledig circulair houden. Dan is het perfect.”, aldus Postema.

Nabootsen van het recycleproces

Die circulariteit is een vraagstuk dat ook Martine Brandsma, directeur van het Nationaal Testentrum Circulaire Plastics (NTCP) dagelijks bezighoudt. Bij het NTCP in het Friese Oudehaske staan enorme machines die op grote schaal het sorteer- en wasproces van de recycle-industrie nabootsen. “Wij kunnen het hele recycle-proces controleren en alle materialen op elk punt in de lijn onderzoeken. Door de vele aanpassingen die wij aan het proces kunnen doen kijken we of we in staat zijn om schonere stromen te krijgen, beter te kunnen sorteren en meer materiaal over te houden aan het eind.”

“Veel verpakkingsmaterialen worden uit verschillende laagjes plastic worden gemaakt.”

Afval scheiden voor zuivere stromen

Zuivere plasticstromen zijn van essentieel belang voor de circulariteit van plastic. Elke plasticsoort heeft immers andere eigenschappen en doeleinden, wat het combineren van die soorten dan ook lastig maakt. Bij het NTCP scheiden ze het afval op vorm, formaat en type materiaal. Al blijft dat laatste een uitdaging. Brandsma: “Het probleem is dat veel verpakkingsmaterialen uit verschillende laagjes plastic worden gemaakt. Allereerst gaat het mis omdat de machine een ander materiaal detecteert als het plastic omgekeerd op de band ligt, maar vervolgens is het voor de recycler veel moeilijker om het mechanisch uit elkaar te halen wanneer het materiaal uit drie of vier verschillende soorten plastic bestaat. En dus vragen wij aan de producent: is er niet een alternatief, makkelijker scheidbaar materiaal te vinden?”

“Dan heb ik mooi alles compact ingepakt en weggebracht naar de containers, nu zijn de recyclers wel blij. Niet dus.”

Te plastic veel in omloop

Wanneer er straks in 2021 ook op kleinere PET-flessen statiegeld wordt geheven, zal dat een deel van de vragen van Postema en Brandsma beantwoorden. Zaligmakend is die oplossing echter niet. Er is te veel plastic in omloop om statiegeld op te kunnen heffen. Brandsma: “Wanneer je boodschappen doet bij een normale supermarkt en je gaat ‘s avonds koken, dan staat je hele aanrecht vol met plastic. Als je dat allemaal terug moet gaan brengen, dan is dat niet te doen. Bovendien: als je met vlees of een vleesvervanger gaat koken, gebruik je vaak zo’n mooi PET-bakje. De folie haal je er half af en al het andere dingen die je verzamelt stop je lekker onder het folie. Dan denk je: “Dan heb ik mooi alles compact ingepakt en weggebracht naar de containers, nu zijn de recyclers wel blij.” Niet dus. Met onze machines zijn we goed in staat om alles uit elkaar te halen en om te zetten naar recyclaat, maar als je het in elkaar propt kunnen we dat er nooit helemaal uit schudden.”

Heel veel knoppen tegelijk

Bovendien is het terugkrijgen van je statiegeld waarschijnlijk niet de hoofdreden om te gaan recyclen, volgens Postema: “Statiegeld werkt vooral goed omdat het op heel veel knoppen inspeelt. Het terugkrijgen van geld of een andere financiële ‘beloning’ is zelden op de lange termijn echt belangrijk. Bij de kleine flesjes moet die beloning wel héél hoog zijn om deze bij je te houden. Grote flessen heb je vaak in een mandje in huis en die breng je in een keer weg. Het zijn eerder de knoppen ‘opvoeding’ en ‘gewoonte’ die je er bij meekrijgt. En de faciliteiten die er ineens zijn omdát er statiegeld op kleine flesjes zit.”

Vandaag beginnen

Het terugdraaien van die industriële revolutie doen we dus met zijn allen. Producenten, consumenten, overheden, recyclers, allemaal. Postema sluit af met een grote glimlach: “Zolang we dat doen vóórdat de wereld vergaat, zitten we goed.”