Obesitasoperaties mogen dan al meer dan vijftig jaar bestaan, maar hebben door de wereldwijde toename van obesitas de laatste jaren een enorme groei doorgemaakt. Tot enkele jaren geleden werden er nog voornamelijk operaties verricht waarbij een maagband werd geplaatst om zo de voedingsinname te beperken. Echter gaat bij nieuwe operatietechnieken de voorkeur ergens anders naar uit. Er wordt namelijk liever gekozen voor een gastric bypass of een gastric sleeve, gezien deze ingrepen een grotere en langdurige mate van gewichtsverlies opleveren. Wat zijn de effecten hiervan?

Volgens Eric Hazebroek, chirurg bij Rijnstate en Vitalys – kliniek tegen overgewicht – en buitengewoon hoogleraar Nutrition and Obesity Treatment bij Wageningen University & Research (WUR), is het effect tweeledig: “Niet alleen de maag wordt kleiner waardoor men minder kan eten, maar ook ontstaat er een andere afgifte van hormonen die in de maag worden aangemaakt. Daardoor treedt een verandering in honger- en verzadigingsgevoel op, wat uiteindelijk tot gewichtsverlies zal leiden. Opmerkelijk is dat in sommige gevallen ook het smaak- en reukgevoel wordt beïnvloed, waardoor men plotseling zin kan krijgen in gezonder voedsel. Met een operatie kan iemand uiteindelijk meer gewicht verliezen dan met andere methodes haalbaar is.”

Operaties als hulpmiddel

Toch is een operatie geen panacee, maar vooral een hulpmiddel in de totaalbehandeling voor obesitas. In de eerste twee jaar na de ingreep is het effect het grootst en kan het gewicht met soms wel dertig procent worden teruggebracht, daarna moet de patiënt het vooral hebben van leefstijlaanpassingen. “Iemand hoeft niet per se slank te worden, het voornaamste doel is een ‘gezond gewicht’ te behalen, om bijkomstige aandoeningen zoals hoge bloeddruk en diabetes zo beter te kunnen behandelen.”

Aanwezigheid van stigma en maatschappelijke druk

Hazebroek ziet obesitas als een gecompliceerde chronische aandoening, waar dikwijls verschillende oorzaken aan ten grondslag liggen en die je niet altijd volledig aan iemands eetgedrag kunt wijten. Zo zijn er meerdere oorzaken waardoor iemand te zwaar kan worden: erfelijke aanleg, opvoeding, pestgedrag, frustraties. “Eten als troost en uitvlucht. Er ontstaat een negatieve spiraal en de weg terug wordt steeds moeilijker. Daarnaast werkt onze omgeving ook niet bepaald mee. We leven tenslotte in een groot luilekkerland met allerlei voedsel vol vet en suiker waar je niet eens meer de deur voor uit hoeft. Een telefoontje en de maaltijdbezorger staat op de stoep.” Het tij begint gelukkig wel te keren. “Omdat de gevolgen van obesitas zo groot zijn begint het belang van preventie door te dringen, ik ben blij dat overgewicht ook in het Nationaal Preventieakkoord is opgenomen.” “Helaas komt stigmatisering van mensen met ernstig overgewicht en obesitas nog erg veel voor. Uiteindelijk kan dit juist averechts werken indien iemand succesvol wil afvallen”. Zo kan het mensen er juist van weerhouden om een behandeling te ondergaan, aangezien ze ervan beticht worden een ‘easy way out’ te zoeken in plaats van op eigen kracht af te vallen.

Onderzoek naar de optimale behandeling

Naast chirurg is Hazebroek hoogleraar in Wageningen. “Vitalys, het onderdeel van Rijnstate waar ik obesitasoperaties uitvoer, is een expertisekliniek die samenwerkt met WUR. Wageningen is echt een topspeler op het gebied van voeding en hun wetenschappelijke kennis bundelen we met de patiëntenzorg die Vitalys levert. Hoe kunnen we de kans op voedings- en vitaminetekorten verkleinen? Hoe kunnen we de behandeling optimaliseren en zorgen dat het zo lang mogelijk goed blijft gaan met een patiënt? Vanuit dit soort onderzoeksvragen is mijn leerstoel ontstaan.”

Een concrete onderzoeksvraag: maagoperaties worden volgens een gestandaardiseerd protocol uitgevoerd, maar toch varieert de uitkomst tussen patiënten. Sommige mensen komen op termijn toch weer aan, anderen helemaal niet. Daarom is het volgens Hazebroek belangrijk dat je obesitas behandelt als een chronische ziekte. “Het kan terugkomen en je kunt de behandeling levenslang nodig hebben, net als bij andere chronische aandoeningen. Hoe komt dat? Waardoor ontstaan die verschillen? Zijn er technische verklaringen voor, bestaan er verschillende types obesitas? Dan zijn er misschien gerichtere behandelingen mogelijk. Dat zijn we aan het onderzoeken.”

“Eten als troost en uitvlucht. Er ontstaat een negatieve spiraal en de weg terug wordt steeds moeilijker. Daarnaast werkt onze omgeving ook niet bepaald mee. We leven tenslotte in een groot luilekkerland met allerlei voedsel vol vet en suiker waar je niet eens meer de deur voor uit hoeft. Een telefoontje en de maaltijdbezorger staat op de stoep.”

Een nieuwe behandelmodule

Vitalys is op dit moment niet alleen de grootste kliniek voor maag-verkleinende operaties in Nederland, maar wordt ook nationaal en internationaal gezien als opinieleider op dit gebied. In dit expertisecentrum kunnen ook mensen met extreme obesitas en voor revisie-operaties terecht. “Daarnaast willen we samen met de internisten en MDL-artsen van Rijnstate de behandeling van overgewicht in een bredere range gaan uitvoeren. Het is belangrijk dat mensen die niet voldoen aan de criteria voor een operatie of die geen operatie willen, niet de deur wordt gewezen. Voor hen zijn we nu diverse trajecten aan het ontwikkelen met nieuwe endoscopische interventies en medicatie.”

Vitalys richt zich dus niet alleen op de chirurgische behandeling van overgewicht, maar besteedt ook uitgebreid aandacht aan leefstijl en psychologie. “Vanaf 1 januari 2020 bieden wij onze patiënten een geheel nieuw behandeltraject aan. De nieuwe behandelmodule ‘Grip op het eten’ is gebaseerd op cognitieve gedragstherapie, een bewezen behandelmethode om gedrag op lange termijn effectief te veranderen. Samen met meer op maat aangeboden zorg, moet dit leiden tot nog betere resultaten op lange termijn.”

Wilt u meer weten over Vitalys of bent u benieuwd naar  de criteria voor een maagverkleinend traject? Kijk dan op Vitalys – De criteria voor een operatie.

obesitas