Hoe kun je advies geven over mentale en fysieke gezondheid, als je het zelf niet op orde hebt? Iris de Vries, huisarts en voorzitter van Vereniging Arts en Leefstijl en Bianca Kamphuis, directeur van MentaVitalis bespreken in dit interview hoe essentieel een gezonde leefstijl is voor artsen en medisch specialisten.

Iris de Vries, (huisarts), promovenda, moeder van twee kinderen en voorzitter van de vereniging Arts en Leefstijl. De vereniging is vijf jaar geleden opgericht samen met huisarts Tamara de Weijer. De Vries en Weijer zagen hoe belangrijk leefstijl is. “Het ontbrak al in de opleiding en we gunden dat ook aan onze patiënten. Sinds vorig jaar ben ik de voorzitter van de vereniging.”

Bianca Kamphuis, 19 jaar directeur van MentaVitalis en moeder van twee kinderen. MentaVitalis begeleidt jaarlijks ruim 1.500 huisartsen, artsen in opleiding, medisch specialistenen tandartsen. Het doel van MentaVitalis is dat artsen mentaal gezond aan het werk kunnen blijven. Door de 24-uurs dienst kunnenzij altijd direct en anoniem aankloppen om hulp te krijgen bij hun vragen en problemen.

De Vries: “Er is veel data over burn-out en stress beschikbaar. Over fysieke gezondheid bij specialisten zijn minder gegevens bekend. We weten uit de cijfers dat vooral burn-out een groot probleem is in de zorg.” Uit een enquête van De Jonge Specialist bleek volgens vakblad Medisch Contact dat een op de vijf jonge artsen burn-out klachten heeft vanwege de hoge werkdruk. Circa 40% zou graag persoonlijke begeleiding willen. 870 medisch specialisten vulde in 2019 een vragenlijst in van de Federatie over burn-outklachten. Ongeveer 70% meent dat de laatste twee jaar meer medisch specialisten met een burn-out zijn uitgevallen dan in de jaren daarvoor. Circa 66% van de medisch specialisten legt de oorzaak bij het groeiend aantal niet-medische taken. Door covid-19 neemt voor velen de werkdruk nog verder toe.

“Medisch specialisten en huisartsen hebben een hoger stressniveau waarop ze functioneren dan bijvoorbeeld advocaten en accountants”

De Vries: “Universiteiten ontwikkelen nieuw onderwijs, vaak in samenwerking met Stichting Student en Leefstijl om zo veel meer aandacht te geven aan leefstijl- geneeskunde in de spreekkamer en ook hoe je zelf een vitale zorgprofessional kan worden. De kloof ontstaat vervolgens in het ziekenhuis. De opleiders zijn op de oude manier opgeleid en breken dan soms wat je geleerd hebt over leefstijl weer af.” Kamphuis: “Dat maakt wellicht dat juist in deze fase veel jonge artsen kampen met problemen rond perfectionisme en faalangst.” De Vries: “Medici zijn vaak rationeel, cognitief slim en perfectionistisch. We moeten voor deze mensen de softskills hard maken, en de hardskills soft. Als in een vliegtuig de druk wegvalt, moet je eerst je eigen zuurstofkapje opzetten en dan pas dat van je kind.”

Kamphuis: MentaVitalis is een preventieve dienst, maar ik zou graag naar ‘amplitie’ willen. Met vragenlijsten gericht op huisartsen, specialisten en tandartsen weten we inmiddels goed wat er speelt. Zo zien we bij 55% van de duizenden artsen die de vragenlijst hebben ingevuld dat het stressniveau structureel te hoog is. Door middel van coaching, vaak kortdurende trajecten, kunnen wij deze artsen passende ondersteuning bieden.”

De Vries: “Voeding, beweging, slaap, ontspanning, verbinding en zingeving bepalen de leefstijl. Deze hebben wij bij Arts en Leefstijl gevat in het ‘Leefstijlroer’. Een tastbaar document op het bureau van de arts of medisch specialist, waardoor je laagdrempelig een gesprek met de patiënt kan starten. De professional kan ook zelf met het leefstijlroer aan de slag.”

De Vries: “We zien nog altijd veel weerstand onder artsen om zelf iets te willen veranderen. Leefstijl is hoofdzaak en geen bijzaak. Ook nu in coronatijd voor de patiënt en voor jezelf. Het is geen vrijblijvendheid meer. Het is niet iets leuk erbij of een verdiepingsstukje, maar het is noodzaak. Je moet tools krijgen voor jezelf en je patiënten. Ik deel vaak met patiënten mijn eigen worstelingen. Ik heb twee jonge kindjes en doe heel veel. Het is zoeken naar een goede privé-werkbalans. Uit onderzoek weten we dat meer dan 90% van de patiënten graag praat over leefstijl.”

“Artsen zorgen graag voor andere mensen. Goed voor zichzelf zorgen is iets dat zij niet makkelijk van nature doen.”

Kamphuis tot slot: “Doorbreek dus het taboe! Artsen zorgen graag voor andere mensen. Goed voor zichzelf zorgen is iets dat zij niet makkelijk van nature doen. Maar het is heel belangrijk om te zorgen dat je zelf ook fysiek en mentaal fit blijft om duurzaam en op een fijne manier je werk te kunnen doen. Als je goed in je vel zit, ben je een betere partner, ouder, vriend(in) en arts!”