Coronacrisis of niet, mensen met bijvoorbeeld kanker of hartkwalen hebben dringend behoefte aan continuïteit van zorg. Dit indringende besef verbindt apothekers, geneesmiddelenbedrijven, patiëntenorganisaties en andere zorgpartners. En dat begint vruchten af te werpen.

Het is makkelijker om een ziekenhuis ‘uit’ te zetten dan weer op te starten, was eind april te horen. Dat vatte het probleem goed samen, zeker in de piekmaand van het coronavirus in Nederland. De zorg voor coronapatiënten eiste veel aandacht en capaciteit op bij ziekenhuizen en artsen, waardoor andere patiënten ineens werden geconfronteerd met bijvoorbeeld een uitgestelde behandeling. Daarnaast speelde natuurlijk – zowel bij patiënten als bij zorgverleners – de angst om besmet te raken. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) rapporteerde dat tien weken na de start van de coronacrisis in Nederland er in totaal zo’n 690.000 behandelingen waren uitgesteld.

‘Patiënten moeten zo snel mogelijk weer de behandeling en het medicijn krijgen dat ze nodig hebben’ , zegt Carla Vos van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen, brancheorganisatie voor geneesmiddelenbedrijven in Nederland. ‘Daar moeten we samen voor zorgen. Daarom is het zo fantastisch dat er intensievere samenwerkingen zijn ontstaan, om de impact voor patiënten tot een minimum te beperken.’

GROTE IMPACT

Is dat gelukt? Bij een op de vijf mensen met kanker die nog moesten starten met hun behandeling, is dit uitgesteld. Dat bleek eind april uit een peiling van de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK), waaraan ruim vijfduizend patiënten meewerkten. Bij al gestarte behandelingen gold dit voor een op de acht patiënten. Daarnaast werden veel afspraken in het ziekenhuis omgezet naar een telefonische afspraak, met of zonder beeld.

‘De oncologische zorg is grotendeels doorgegaan tijdens de coronacrisis’, zegt Irene Dingemans (NFK). ‘Dat is echt te danken aan de inzet van de zorgverleners. Toch was de impact voor patiënten groot.’ Zo leidt uitstel van een behandeling bij de helft van de betreffende kankerpatiënten tot veel zorgen. Ook is de helft van de respondenten bezorgd om besmet te raken met het virus.

Dingemans: ‘Er moet aandacht zijn voor die zorgen. Dit najaar houden we een vervolgpeiling onder patiënten én zorgverleners over hoe zij de vanwege corona aangepaste zorg ervaren. We roepen mensen met kanker op om zich hiervoor aan te melden op onze site.’

MEER DIGITAAL EN EIGEN REGIE

Ruim 150.000 hartpatiënten kregen dit voorjaar geen of onvoldoende zorg, stelt Gupta Strategists. Onderzoek van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en Harteraad (expertisecentrum voor leven met hart- en vaataandoeningen) onder 830 patiënten toont aan dat ook hartpatiënten kampten met psychische problemen door de coronacrisis. Mentale problemen, zoals depressie of eenzaamheid, komen bij hartpatiënten normaal al ruim twee keer zo vaak voor als bij gezonde mensen. De corona-uitbraak verslechterde het mentaal welbevinden bij ruim een op de drie patiënten.

‘Daarom roepen we zorgverleners op extra aandacht te hebben voor emoties’, zegt Anke Vervoord van Harteraad. ‘Preventie, zaken bespreekbaar maken en vroegtijdig ingrijpen staan daarbij centraal. Mensen kunnen bijvoorbeeld met de Harteraadlijn bellen voor een luisterend oor.’ Harteraad presenteerde ook een webinar om digitale zorgverlening een impuls te geven. Vervoord: ‘Beeldbellen en andere digitale oplossingen, zoals apps en telebegeleiding, blijken vaak een prima alternatief te zijn voor bezoek aan het ziekenhuis. Die opties kunnen we veel vaker inzetten. Hierdoor kan de zorg doorgaan en krijgen mensen meer regie over hun eigen behandeling. Dat heeft een positief effect op het behandelresultaat en daarmee op de kwaliteit van leven van mensen.’

KORT OP DE BAL

Geneesmiddelen hebben een sleutelrol bij veel behandelingen. Eric Janson van apothekersorganisatie KNMP is zich daarvan als geen ander bewust. ‘Extra medicijntekorten lagen op de loer’, zegt Janson. Hij wijst op de lockdowns in de twee landen die samen het grootste deel van de wereldwijde medicijnproductie voor hun rekening nemen, China en India. ‘Toch is er tot nu toe amper sprake geweest van extra tekorten. Dit komt ook doordat we al vanaf maart intensiever samenwerken met fabrikanten, groothandels, ziekenhuizen en het ministerie van VWS.’ Janson wijst op de snellere, verfijnde afstemming van vraag en aanbod, die veel ellende voorkwam. ‘We zaten meteen kort op de bal. Toch is het gevaar nog niet helemaal geweken. We moeten dit de komende maanden scherp in de gaten houden, vanwege vertraagde effecten en een eventuele tweede coronagolf. Het zou mooi zijn als we deze vorm van samenwerking kunnen voortzetten.’

SCHOUDER AAN SCHOUDER

‘Alle schakels in de zorgketen gingen in deze moeilijke situatie hun taak ruimer opvatten’, vervolgt Janson. ‘Apothekers bijvoorbeeld doen zo veel meer dan geneesmiddelen verstrekken. We geven onze patiënten ook advies, juist in tijden dat een huisarts even minder goed bereikbaar is, zoals aan het begin van deze crisis.’

Carla Vos kan dit beamen. ‘Ondanks de strenge coronamaatregelen hebben geneesmiddelenbedrijven er alles aan gedaan om voldoende reguliere medicijnen te leveren. Daarnaast werken wij natuurlijk hard aan het ontwikkelen van geneesmiddelen en vaccins, om het virus te bestrijden.’ Samen met bijvoorbeeld ziekenhuizen, apothekers, patiëntenorganisaties, zorgverzekeraars en overheden werken farmaceutische bedrijven bovendien aan het ontwikkelen van digitale en andere oplossingen, om de gewone zorg door te laten gaan. Door de crisis staan bedrijven meer dan ooit schouder aan schouder met zorgpartners, constateert Vos. ‘Laten we dat vasthouden, want de patiënt heeft een geoliede samenwerking tussen al die schakels keihard nodig. Ook ná de crisis.’

Meer informatie vindt u op:

nfk.nl

harteraad.nl

knmp.nl

innovatievegeneesmiddelen.nl